Τι είναι το Κινέζικο λάχανο;

Το Κινέζικο λάχανο, με επιστημονική ονομασία Brassica rapa, είναι ένα φυλλώδες λαχανικό που χρησιμοποιείται πολύ στην Ασιατική κουζίνα. Οι δύο κύριοι τύποι του είναι:

1. Το Κινεζικό λάχανο (napa) που είναι η πιο γνωστή μορφή και αυτή που είναι η συνήθης στην Ελλάδα. Έρχεται σε μακριά κυλινδρική μορφή με φύλλα ανοιχτοπράσινα με μεγάλα άσπρα νεύρα που σχηματίζουν μια σφικτή κεφαλή. Η γεύση είναι ελαφρώς γλυκιά και η υφή τραγανή.
2. Το Μποκ Τσόι, επίσης γνωστό και σαν Πακ Τσόι ή λάχανο του Πεκίνου. Αυτός ο τύπος Κινέζικου λάχανου έχει σκούρα πράσινα φύλλα με λευκούς μεγάλους μίσχους. Έχει μια ήπια ελαφρώς πικρή γεύση και μαλακιά υφή.

Στην Ελλάδα, ζήτηση υπάρχει για το πρώτο, το Κινεζικό λάχανο ή λάχανο νάπα.

Πώς καλλιεργείται;

Έδαφος:

Το Κινέζικο λάχανο είναι μια καλλιέργεια δροσερής εποχής που προτιμά γόνιμα, καλά στραγγιζόμενα εδάφη με pH μεταξύ 6 και 7,5. Το pH είναι λιγότερο κρίσιμο από άλλους παράγοντες, όπως η γονιμότητα του εδάφους ή η παροχή επαρκούς ποσότητας ύδατος. Παρ’ όλα αυτά, στα όξινα και πολύ αλκαλικά εδάφη, ο παραγωγός θα πρέπει να κάνει κατάλληλες επεμβάσεις.

Στο Κινέζικο λάχανο δεν ταιριάζουν τα σκληρά αργιλώδη ή τα αμμώδη εδάφη.

Αν είναι δυνατόν, μερικές εβδομάδες πριν την φύτευση, προσθέστε κομπόστ ή χωνεμένη κοπριά και ξανά όταν θα μεταφυτεύσετε τα λάχανα, ώστε το έδαφος να είναι πλούσιο και θρεπτικό.

Αν δεν μπορείτε να διασφαλίσετε ότι τα φυτά θα μπορούν να απορροφούν επαρκές νερό και θρεπτικά στοιχεία για μια γρήγορη ανάπτυξη, καλύτερα να μη καλλιεργήσετε κινέζικα λάχανα.

Επίσης, μη τα φυτεύετε σε αγρούς όπου τα τελευταία 4 χρόνια έχετε καλλιεργήσει λαχανοκουνούπιδα ή ρέβες ή γογγύλια.

Αποστάσεις:

Φυτεύετε το κινεζικό λάχανο σε αποστάσεις 30 – 45 cm σε γραμμές 45 έως 75 cm μακριά. Φυτεύετέ το στις μικρότερες αποστάσεις για να πάρετε μικρότερο κεφάλι ή στις μεγαλύτερες για μεγαλύτερο. Ό,τι ζητά η αγορά σας. Υπάρχουν ποικιλίες που πάνε καλύτερα σε πυκνή ή αραιή φύτευση. Η πολύ πυκνή φύτευση θα οδηγήσει σε μικρές κεφαλές.

Κλίμα:

Το Κινέζικο λάχανο είναι ένα φυτό δροσερών εποχών που προτιμά θερμοκρασίες μεταξύ 10 και 24 ^oC. Αντέχει σε ελαφρούς παγετούς, αλλά η έκθεσή του σε νυχτερινές θερμοκρασίες κάτω των 10 ^oC για αρκετές μέρες και μετά σε μεγαλύτερες θερμοκρασίες, θα το οδηγήσει σε ξεβλάστωμα. Σε ήπια κλίματα μπορεί να καλλιεργείται όλον τον χρόνο. Η ιδανική θερμοκρασία εδάφους είναι μεταξύ 15 και 18 ^oC.

Τις δροσερές εποχές προτιμά πλήρη έκθεση στον ήλιο. Το καλοκαίρι όμως, προτιμά καλλιέργεια σε δικτυοκήπιο. Σε πολύ ζεστές περιοχές, αποφεύγετε την καλλιέργεια από Μάιο έως τον Αύγουστο.

Νερό:

Το Κινέζικο λάχανο χρειάζεται σταθερή υγρασία για να μεγαλώνει καλά. Ποτίζετε τα φυτά μία ή δύο φορές την εβδομάδα καλά, αναλόγως με τον καιρό και τις συνθήκες του εδάφους, αποφεύγοντας την υπερβολική υγρασία, αλλά και την ξηρασία. Το καλοκαίρι, χρειάζεται καθημερινό πότισμα. Αποφεύγετε την τεχνητή βροχή. Το λίγο νερό οδηγεί σε κακή ανάπτυξη και πικράδα. Το πολύ νερό μπορεί να οδηγήσει σε ασθένειες.

Λίπανση:

Σε γόνιμα εδάφη, το Κινέζικο λάχανο συνήθως δεν χρειάζεται λίπανση πριν την φύτευση. αρκεί το κομπόστ και η χωνεμένη κοπριά. Εννοείται ότι συνιστάται η ανάλυση του εδάφους.

Στην διάρκεια της αναπτύξεως, συνιστάται η χρήση ενός πλήρους λιπάσματος.

Εχθροί και Ασθένειες:

Το Κινέζικο λάχανο υποφέρει περίπου από τα ίδια έντομα και ασθένειες με το κοινό λάχανο.
Από έντομα: τα Trichoplusia, Plutella xylostella, σκώρος του λάχανου, πράσινο σκουλήκι, σιδηροσκώληκες, αφίδες, σκαθάρια Phyllotreta, μύγα του λάχανου (Delia radicum) είναι οι κυριότεροι εχθροί του Κινέζικου λάχανου.

Οι κυριότερες ασθένειες είναι η Αλτερνάρια, η Ξανθομονάδα και η Plasmodiofora brassicae. Η τετραετής αμειψισπορά είναι σημαντικό μέτρο αντιμετωπίσεως αυτών των ασθενειών.

Γενικώς, τα έντομα θα προτιμήσουν το Κινέζικο λάχανο από τις διπλανές καλλιέργειες.

Συλλογή και Αποθήκευση:

Συλλέξατε το Κινέζικο λάχανο όταν έχει φθάσει σε χρήσιμο μέγεθος. Θα πρέπει να δείχνει συμπαγές, αλλιώς μπορεί να χρειάζεται λίγες μέρες ακόμα.

Το Κινέζικο λάχανο δεν μπορεί να διατηρηθεί έτοιμο στον αγρό όπως το κοινό λάχανο. Συλλέξατε εγκαίρως. Αλλιώς μπορεί να ξεβλαστώσει.

Αντέχει σε θερμοκρασίες λίγο κάτω από το 0, αν και δεν είναι ανθεκτικό όπως το κοινό λάχανο.

Το Κινέζικο λάχανο μπορεί μετασυλλεκτικώς να διατηρηθεί για εβδομάδες ή μήνες σε ψυγείο σε θερμοκρασία 0 έως 4 ^oC και υγρασία 95%

Άλλος τρόπος συντηρήσεως είναι σαν ψιλοκομμένο τουρσί, το οποίο διατηρείται και στην κατάψυξη αλλά και αποστειρωμένο σε κονσέρβα.

Συνταγές:

Ξινολάχανο (Sauerkraut) από Κινέζικο λάχανο:

Υλικά:

• 10 κιλά Κινέζικο λάχανο
• 250 γραμμάρια αλάτι χοντρό

Οδηγίες:

1.  Κόβετε το λάχανο, με μαντολίνο το σκληρό κάτω τμήμα και μαχαίρι το μαλακότερο πάνω τμήμα
2. Προσθέτετε 250 γραμμάρια αλάτι ή 25 γραμμάρια ανά κιλό λάχανο και ανακατεύετε καλά
3. Τοποθετείτε σε μεγάλα γυάλινα βάζα και το πιέζετε όχι πάρα πολύ.
4. Βάζετε τα καπάκια, αλλά δεν τα βιδώνετε για να φεύγουν τα αέρια που σχηματίζονται από την ζύμωση. Τοποθετείτε τα βάζα μέσα σε μια λεκάνη ή ταψί διότι μπορεί να υπερχειλίσουν υγρά.
5. Σε 4 μέρες ή περισσότερο, αν ο καιρός είναι κρύος, θα έχει τελειώσει η ζύμωση. Τότε σφίγγετε καλά τα καπάκια και τοποθετείτε τα βάζα σε σκιερό και δροσερό μέρος ή, καλύτερα, στο ψυγείο.

Επιλέγοντας Ντομάτα για Καλλιέργεια

Η ντομάτα είναι ίσως η πιο κερδοφόρα καλλιέργεια — αν φυσικά επιλέξετε τη σωστή ποικιλία. Υπάρχουν δεκάδες διαθέσιμες ποικιλίες, υβριδικές ή παραδοσιακές, με διαφορετικές απαιτήσεις και επιδόσεις. Δεν είναι όμως όλες κατάλληλες για κάθε περίπτωση.

Οι ποικιλίες της ντομάτας είναι σαν τα αυτοκίνητα: άλλες είναι φτιαγμένες για αυτοκινητόδρομο, άλλες για την πόλη, άλλες για off-road. Κάποιες προσπαθούν να κάνουν τα πάντα — και τελικά δεν διακρίνονται πουθενά.

Ο παραγωγός, όμως, δεν αναζητά κάτι “μέσο”. Αναζητά την καλύτερη ποικιλία για τις δικές του ανάγκες.

Βασικά Κριτήρια Επιλογής

1. Ποιότητα και χαρακτηριστικά του καρπού
2. Τρόπος καλλιέργειας: Ύπαιθρος, ψυχρό τούνελ ή θερμοκήπιο;
3. Ανάπτυξη: Αναρριχώμενη ή χαμηλή ποικιλία;

1. Ποιότητα και Χαρακτηριστικά Καρπού

Οι καταναλωτές ενδιαφέρονται για:

Ντομάτες σε διάφορα χρώματα και σχήματα

• Γεύση
• Γλυκύτητα
• Άρωμα
• Συνεκτικότητα

Οι παραγωγοί και οι έμποροι δίνουν έμφαση σε:

• Ομοιομορφία καρπών
• Αντοχή στη μεταφορά και το ράφι

Επιπλέον, θα πρέπει να εξετάσετε:

• Μέγεθος: μεγάλη, μεσαία, τύπου Saladette, ντοματίνια
• Σχήμα: στρογγυλό, βελανίδι κ.ά.
• Χρώμα: εκτός από κόκκινο, υπάρχει ροζ, κίτρινο, μαύρο, δίχρωμο — και το κοινό έχει αρχίσει να τα αγαπάει.

2. Πού θα Καλλιεργηθεί;

Οι συνθήκες του περιβάλλοντος παίζουν τεράστιο ρόλο:

Θερμοκήπιο

• Ποικιλίες ανθεκτικές σε ασθένειες όπως η κλαδοσπορίαση
• Επιλεγμένες για ελεγχόμενη υγρασία και θερμοκρασία

Ψυχρό τούνελ

• Πιο ευμετάβλητες συνθήκες
• Ορισμένες ποικιλίες θερμοκηπίου αποδίδουν και εδώ, αλλά όχι όλες

Ύπαιθρος

• Περισσότεροι εχθροί και ασθένειες
• Λιγότερη υγρασία = λιγότερες μυκητολογικές ασθένειες
• Οι ποικιλίες πρέπει να έχουν σθένος και αντοχή

3. Αναρριχώμενη ή Χαμηλή;

Χαμηλές ντομάτες σε θερμοκήπιο

Αναρριχώμενες

• Μεγαλύτερη παραγωγή
• Πιο εύγευστοι καρποί (λόγω περισσότερης φυλλικής επιφάνειας)
• Απαιτούν συνεχή φροντίδα (βλαστολόγημα, στήριξη, κλάδεμα)

Χαμηλές

• Λιγότερη εργασία
• Συγκεντρωμένη παραγωγή (ιδανική για σύντομη συγκομιδή)
• Κατάλληλες όταν δεν υπάρχει διαθέσιμο εργατικό δυναμικό

Σύνοψη & Επιλογή Ποικιλίας

Πριν επιλέξετε ποικιλία, εξετάστε:

• Τι ζητά η αγορά σας: μέγεθος, χρώμα, σχήμα, διάρκεια παραγωγής
• Πού θα καλλιεργήσετε: θερμοκήπιο, τούνελ ή ύπαιθρο
• Τι είδους παραγωγή επιθυμείτε: συνεχόμενη ή συγκεντρωμένη

Αν έχετε εμπειρία:

• Κρατήστε το 80% της καλλιέργειας σε γνωστές, επιτυχημένες ποικιλίες
• Δοκιμάστε 1-2 νέες σε ποσοστό έως 20%, για σταδιακή ένταξη τα επόμενα χρόνια

Αν ξεκινάτε τώρα:

• Δείτε τι καλλιεργείται στην περιοχή σας, σε παρόμοιες συνθήκες
• Αν δεν υπάρχει τοπική εμπειρία, αναζητήστε περιοχές με παρόμοιο κλίμα (όχι π.χ. Ιεράπετρα αν βρίσκεστε στην Καβάλα)

Γενικά

Η ντομάτα είναι μια απαιτητική καλλιέργεια σε θρεπτικά στοιχεία και αποδίδει υψηλές σοδειές μόνο όταν καλλιεργείται σε πλούσιο, καλά ισορροπημένο έδαφος. Η σωστή λίπανση είναι κρίσιμη σε κάθε στάδιο – από τη μεταφύτευση μέχρι την καρπόδεση και την ωρίμανση.

Στόχος αυτού του άρθρου είναι να παρουσιάσει βασικές αρχές λίπανσης για υπαίθριες και θερμοκηπιακές καλλιέργειες ντομάτας. Παρ’ όλα αυτά, κάθε επαγγελματίας παραγωγός πρέπει να στηρίζεται σε ανάλυση εδάφους και σε εξειδικευμένες συμβουλές από γεωπόνο ή τεχνικό σύμβουλο.

Οι Ανάγκες της Ντομάτας σε λίπασμα:

Η ντομάτα δεν έχει σταθερές ανάγκες σε λίπανση. Αντίθετα, η απορρόφηση των θρεπτικών στοιχείων μεταβάλλεται σημαντικά ανάλογα με το στάδιο ανάπτυξης. Μπορούμε να ξεχωρίσουμε τέσσερις βασικές φάσεις:

1️⃣ Μεταφύτευση έως Δέσιμο Πρώτης Ανθοταξίας (~4 εβδομάδες):
Ζήτηση σε θρεπτικά είναι χαμηλή. Η ντομάτα χρειάζεται περιορισμένες ποσότητες, καθώς το ριζικό της σύστημα αναπτύσσεται.

2️⃣ Ανθοφορία έως Καρποφορία Πρώτων Σταυρών (~9 ακόμα εβδομάδες):
Η περίοδος με τη μεγαλύτερη απαίτηση σε λίπανση.

• Άζωτο (Ν) και φωσφόρος (P) είναι απαραίτητα για ανάπτυξη.

• Κάλιο (K) απορροφάται σε μεγάλες ποσότητες για τον σχηματισμό των καρπών.

3️⃣ Κορύφωση Συγκομιδής (~5 εβδομάδες ακόμα):

• Η ζήτηση σε κάλιο μειώνεται.

• Άζωτο, ασβέστιο (Ca) και μαγνήσιο (Mg) αποκτούν προτεραιότητα για τη διατήρηση της ποιότητας.

4️⃣ Τέλος Καλλιέργειας (~2 ακόμα εβδομάδες):

• Παύει η απορρόφηση των περισσότερων στοιχείων.

• Φωσφόρος και ασβέστιο παραμένουν σημαντικά για την ωρίμανση και πρόληψη ανωμαλιών.

💡 Σημείωση: Οι διάρκειες αυτές μεταβάλλονται ελαφρώς ανάλογα με το αν καλλιεργείται υψηλή (αναρριχώμενη) ή χαμηλή ντομάτα. Οι διάρκειες αναφέρονται σε υπαίθρια τομάτα.

Οργανική Ουσία: Βάση για υγιή καλλιέργεια

Η ντομάτα αποδίδει καλύτερα σε εδάφη πλούσια σε οργανική ουσία – βελτιώνεται η δομή του εδάφους, η συγκράτηση θρεπτικών και η μικροβιακή δραστηριότητα.

🌱 Πριν τη φύτευση:
Ενσωματώστε 5 cm κομπόστ ή άλλη ώριμη οργανική ύλη στα πρώτα 10–15 cm του εδάφους.
Αν χρησιμοποιείται αγελαδινή κοπριά, αποφύγετε ποσότητες άνω των 4 τόνων/στρέμμα, ώστε να μην υπερφορτωθεί το έδαφος με άζωτο.

🌾 Χλωρή λίπανση:
Σε υπαίθριες καλλιέργειες, είναι πολύ αποτελεσματική η επίσπορη χλωρή λίπανση (π.χ. βίκος, λούπινο) που ενσωματώνεται περίπου 1 μήνα πριν τη φύτευση.
⚠️ Σημειώστε ότι οι μικροοργανισμοί που αποδομούν τη χλωρή μάζα καταναλώνουν άζωτο — γι’ αυτό συστήνεται μια μικρή ενίσχυση με νιτρικό άζωτο.

Τα επιμέρους θρεπτικά στοιχεία

1.  Άζωτο (N): Ανάπτυξη – με μέτρο όμως!

Το άζωτο είναι απαραίτητο για τη βλαστική ανάπτυξη, αλλά χρειάζεται προσοχή στην ποσότητα και μορφή.

📈 Πότε το χρειάζεται η ντομάτα:

• Από την καρπόδεση μέχρι τα μέσα της συγκομιδής η ζήτηση είναι πολύ υψηλή.

• Προς το τέλος της καλλιέργειας, η ανάγκη μειώνεται σταδιακά.

⚠️ Υπερβολικό άζωτο = πρόβλημα:

• Οδηγεί σε υπερβολική βλάστηση,

• Καθυστερεί την καρποφορία,

• Μειώνει την ποιότητα των καρπών.

🔄 Μορφές αζώτου και επίδραση:

🧩 Στρατηγική παραγωγού:
Ο παραγωγός μπορεί να ρυθμίσει την αναλογία νιτρικού/αμμωνιακού αζώτου ανάλογα με την πορεία της καλλιέργειας:
– Πιο νιτρικό (>=75% συνολικού) -> έλεγχος αναπτύξεως
– Πιο αμμωνιακό (>=25%) -> ενίσχυση βλαστήσεως

2. Φωσφόρος (P): Ρίζες, Πρωιμότητα και… Κούφιες Ντομάτες

Ο φωσφόρος είναι ζωτικός για την ανάπτυξη ριζικού συστήματος και την πρωιμότητα της παραγωγής. Περισσότερο από 75% του φωσφόρου που απορροφάται από το φυτό, καταλήγει τελικά στους καρπούς.

🕓 Πότε να εφαρμοστεί:

• Οι κύριες δόσεις πρέπει να δίνονται στην αρχή της καλλιέργειας, κοντά στη μεταφύτευση.

❄️ Θερμοκρασία εδάφους:

• Σε χαμηλές θερμοκρασίες, μειώνεται η απορρόφηση φωσφόρου.

• Τα φυτά δείχνουν τότε μοβ απόχρωση στα φύλλα — χαρακτηριστικό σύμπτωμα έλλειψης.

3. Κάλιο (K): Το στοιχείο της ποιότητας

Το κάλιο συνδέεται με την γεύση, τον χρωματισμό και τη συνοχή των καρπών.

🍅 Γιατί είναι κρίσιμο:

• Βοηθά στη μετακίνηση σακχάρων και ενισχύει το χρώμα.

• Υποστηρίζει και την ανάπτυξη ριζικού συστήματος, όπως ο φωσφόρος.

📆 Πότε το χρειάζεται περισσότερο:

• Κατά τις βραχείες ημέρες του έτους, η ντομάτα απορροφά 2–3 φορές περισσότερο κάλιο από άζωτο.

⚠️ Έλλειψη καλίου:

• Μπορεί να προκαλέσει ανώριμο ή ανομοιόμορφο χρωματισμό στους καρπούς.

• Συχνά συνδυάζεται με δευτερογενή έλλειψη μαγνησίου, καθώς τα δύο στοιχεία ανταγωνίζονται στην απορρόφηση.

4. Μαγνήσιο (Mg): Η λεπτομέρεια που κάνει τη διαφορά

Το μαγνήσιο είναι βασικό για τη φωτοσύνθεση και την πυκνότητα των ιστών.

💪 Επιδράσεις:

• Καλή λίπανση με Mg οδηγεί σε σφιχτούς και ποιοτικούς καρπούς.

• Η έλλειψή του εμφανίζεται συχνά όταν υπάρχει υπερβολικό κάλιο.

5. Ασβέστιο (Ca): Ασπίδα κατά της ξηρής κορυφής

Το ασβέστιο είναι απαραίτητο για την αντοχή των κυτταρικών τοιχωμάτων και την πρόληψη φυσιολογικών διαταραχών.

☠️ Έλλειψη Ca → Ξηρή κορυφή:

• Ένα από τα πιο συχνά προβλήματα σε θερμοκήπια και υπαίθρια καλλιέργεια.

🧴 Διόρθωση με ψεκασμό:

• 4 g/L άνυδρο χλωριούχο ασβέστιο, ή

• 7.5–10 g/L νιτρικό ασβέστιο.

📌 Σημείωση: Οι διαφυλλικοί ψεκασμοί πρέπει να γίνονται τακτικά και να συνδυάζονται με καλό πότισμα, για να υπάρχει επαρκής ροή ασβεστίου στο φυτό.

📋 Φυλλοδιαγνωστική: Τι δείχνουν τα φύλλα;

Η ανάλυση φύλλων είναι ένα πολύτιμο εργαλείο για την εκτίμηση των επιπέδων θρεπτικών στοιχείων στο φυτό και την πρόληψη προβλημάτων.

Ο παρακάτω πίνακας δείχνει τα φυσιολογικά επίπεδα και τα κατώφλια τροφοπενίας για βασικά μακρο- και ιχνοστοιχεία στη ντομάτα:

📚 Πηγή: ADAS “Diagnosis of Mineral Disorders in Plants”, London 1987

Τι λίπασμα να χρησιμοποιήσω;

Η επιλογή λιπάσματος εξαρτάται από τη σύσταση του εδάφους και τις ανάγκες της καλλιέργειας. Για να γίνει σωστή επιλογή, είναι απαραίτητη η ανάλυση εδάφους. Χωρίς αυτή, μιλάμε μόνο για ενδεικτικές επιλογές.

✅ Αν υπάρχει ανάλυση εδάφους:

🔬 Ισορροπημένο έδαφος:
→ Προτιμήστε λίπασμα με λίγο άζωτο και περισσότερο φώσφορο, π.χ. 5-10-10.

🌱 Φτωχό σε άζωτο:
→ Επιλέξτε ισορροπημένο λίπασμα, π.χ. 10-10-10 ή 12-12-17.

❗ Αν δεν υπάρχει ανάλυση:

🎯 Αν στο παρελθόν η καλλιέργεια δεν είχε προβλήματα:
→ Υποθέστε ισορροπημένο έδαφος και χρησιμοποιήστε λίπασμα με έμφαση στο φωσφόρο.

Προσοχή στο Άζωτο!

⚠️ Η υπερβολική λίπανση με άζωτο οδηγεί σε:

• Υπερβολική βλάστηση,

• Ανοιχτοπράσινο φύλλωμα,

• Λίγους ή καθυστερημένους καρπούς.

🚫 Αποφύγετε το Χλώριο!

Η ντομάτα είναι ευαίσθητη στο χλώριο.
📌 Μην χρησιμοποιείτε λιπάσματα που περιέχουν χλωριούχο κάλιο (KCl) – προτιμήστε θειικό ή νιτρικό κάλιο.

Παραδείγματα Λιπάνσεως Ντομάτας

Η ακόλουθη πρόταση βασίζεται στις συνιστώμενες απαιτήσεις της τομάτας σε θρεπτικά στοιχεία, όπως παρουσιάζονται στον πίνακα του Henri Zuang (CTIFL: “Fertilisation des Cultures Légumières”):

Συνιστώμενη Λίπανση Τομάτας ανά στρέμμα σε μονάδες:

(Henri Zuang, CTIFL : “Fertilisation des Cultures Légumières”)

Υπαίθρια φρέσκια τομάτα:

• ✅ Πρόγραμμα Λίπανσης – Υπαίθρια Φρέσκια Τομάτα

  🧑‍🌾 Πριν τη φύτευση:

  • Εφαρμόζουμε όλο τον φωσφόρο και τα 4/5 του καλίου.

  🌱 Κατά τη φύτευση:

  • Προσθέτουμε 6 μονάδες αζώτου, μέρος των οποίων μπορούμε να εφαρμόσουμε στο πρώτο πότισμα με υδατοδιαλυτό λίπασμα.

  🍅 Κατά την παραγωγή:

  • Το υπόλοιπο άζωτο εφαρμόζεται σε 2–3 δόσεις, ξεκινώντας από την άνθιση του πρώτου σταυρού.

  • Το υπόλοιπο κάλιο εφαρμόζεται περίπου στα μέσα της συγκομιδής.

  🕐 Παρατεταμένη καλλιέργεια (μετά τον 5ο σταυρό):

  • Συνεχίζουμε με εφαρμογές κάθε 10 ημέρες, δίνοντας άζωτο και κάλιο σε μικρές δόσεις.

Τομάτα Θερμοκηπίου:

Ανοιξιάτικη καλλιέργεια:

🌱 Εκκίνηση καλλιέργειας:

• Ξεκινάμε με καλή βασική λίπανση σε φωσφόρο (P) και κάλιο (K).

• Το άζωτο (N) πρέπει να μην ξεπερνά τις 5 μονάδες/στρέμμα σε αυτό το στάδιο.

💡 Αν η ανάγκη σε φωσφόρο είναι ≤ 20 μονάδες/στρέμμα και το έδαφος δεν είναι ασβεστούχο, μπορεί να δοθεί σε μία δόση κατά τη βασική λίπανση.

🍅 Καλλιεργητική περίοδος:

• Το άζωτο και το κάλιο εφαρμόζονται σταδιακά, από τον πρώτο σταυρό έως 15 ημέρες πριν το τέλος της καλλιέργειας.

• Ο λόγος Ν:Κ πρέπει να προσαρμόζεται:

📌 Ο λόγος αυτός βοηθά στην ισορροπία βλάστησης – καρποδέσεως και την ποιότητα καρπών.

🍂 Φθινοπωρινή Καλλιέργεια (Φύτευση τέλη Ιουλίου)

Η φθινοπωρινή τομάτα έχει διαφορετικές ανάγκες λίπανσης λόγω:

• υψηλής θερμοκρασίας εδάφους (έντονη νιτροποίηση),

• υπολειμμάτων λιπασμάτων από την προηγούμενη καλλιέργεια.

🧪 Έδαφος με >50 ppm άζωτο:

→ Μην προσθέσετε άζωτο στη βασική λίπανση.

🌿 Φώσφορος και βασική λίπανση:

→ Αυτή την εποχή έχουμε καλή απορρόφηση φωσφόρου,
→ Αν υπάρχουν υπόλοιπα από προηγούμενη καλλιέργεια, μπορεί να παραληφθεί τελείως η βασική λίπανση.

📉 Λιπάνσεις κατά την παραγωγή:

Λόγω μικρότερης συνολικής παραγωγής, οι ποσότητες είναι χαμηλότερες από την άνοιξη.

📚 Βιβλιογραφία

• Henri Zuang, CTIFL, La Fertilisation des Cultures Légumières, Paris, 1982

• Geoffrey Winsor, Peter Adams, ADAS, Diagnosis of Mineral Disorders in Plants, London, 1987

• Fiche Technique : Tomate sous Serre, INRA/CTIFL

• Optimisation de la Fertilisation et Essais de Variétés pour la Production de Tomates en Grands Tunnels, (έκδοση τεχνικής υπηρεσίας)

Με την πανδημία, η ανθρωπότητα συνειδητοποίησε ξανά τη σημασία της αυτάρκειας και της αξιόπιστης παραγωγής τροφίμων. Όλοι αναγνωρίζουν πλέον ότι για την κάλυψη των διατροφικών μας αναγκών, χρειάζεται μια «επανάσταση νέας τεχνολογίας στη γεωργία».

Σήμερα, πέντε χρόνια αργότερα, βλέπουμε να αναδύονται και να εδραιώνονται τεχνολογίες όπως η ρομποτική, οι αισθητήρες ακριβείας, η ψηφιακή παρακολούθηση, και —κυρίως— η Τεχνητή Νοημοσύνη, η οποία μεταμορφώνει ολόκληρες καλλιεργητικές πρακτικές.

Σε αυτό το άρθρο θα εξερευνήσουμε ποιες είναι οι πιο καθοριστικές καινοτομίες που οδηγούν αυτή την επανάσταση, και πώς αλλάζουν τον τρόπο που καλλιεργούμε, παρακολουθούμε και διαχειριζόμαστε τις καλλιέργειες.

Τα ρομπότ

Κάποιοι, κυρίως από τον χώρο των μηχανικών, πιστεύουν ότι η επανάσταση στη γεωργία θα προέλθει από την εκτεταμένη χρήση ρομπότ για εργασίες όπως η σπορά, το τσάπισμα, η καταπολέμηση ζιζανίων ή η συγκομιδή.

Πράγματι, τα ρομπότ έχουν κάνει σημαντικά βήματα: διαθέτουν πλέον συστήματα όρασης βασισμένα σε Τεχνητή Νοημοσύνη που τους επιτρέπουν να αναγνωρίζουν φυτά και καρπούς, να αποφεύγουν εμπόδια και να λειτουργούν αυτόνομα σε χωράφια. Αυτό βελτιώνει την αποδοτικότητα και συμβάλλει στην επίλυση του ολοένα οξυνόμενου προβλήματος έλλειψης εργατικών χεριών στις δυτικές χώρες.

Όμως, ας μην παραβλέπουμε ότι τα ρομπότ παραμένουν ακριβή λύση, με περιορισμένο αντίκτυπο σε χώρες όπου το ανθρώπινο εργατικό δυναμικό είναι φθηνό και διαθέσιμο. Έτσι, η χρήση τους σήμερα αφορά κυρίως εξειδικευμένες ή εντατικές μορφές καλλιέργειας και όχι τη μαζική, παγκόσμια παραγωγή.

Ρομποτική μηχανή συλλογής ακτινιδίων

Η τηλεμετρία

Η τηλεμετρία — είτε μέσω αισθητήρων εδάφους, είτε από drones, είτε από δορυφορικά δεδομένα — μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την αγροτική παραγωγή, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τη διαχείριση άρδευσης, τη θρέψη, τις ασθένειες και τη γενικότερη επιτήρηση των καλλιεργειών.

Η πρόοδος στην επεξεργασία αυτών των δεδομένων με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης έχει κάνει τη διαφορά: πλέον δεν αρκεί να συλλέγονται δεδομένα, αλλά να αναλύονται και να οδηγούν σε πρακτικές αποφάσεις — πότε να ποτίσουμε, πού υπάρχουν ενδείξεις stress, πότε να ραντίσουμε.

Ωστόσο, όπως και με κάθε τεχνολογία, υπάρχουν όρια. Αν το έδαφος είναι υποβαθμισμένο, αν δεν υπάρχει νερό, ή αν οι καλλιέργειες δεν είναι κατάλληλα επιλεγμένες για το μικροκλίμα της περιοχής, η τηλεμετρία από μόνη της δεν αρκεί. Πρόκειται, κυρίως, για εργαλείο ενίσχυσης μιας ήδη καλά οργανωμένης γεωργικής παραγωγής, παρά για λύση σε κάθε πρόβλημα.

Η παραγωγή εκτός Εδάφους

Από τις πιο εντυπωσιακές τεχνολογίες — τουλάχιστον στο επίπεδο εικόνας και προβολής — είναι η λεγόμενη παραγωγή εκτός εδάφους, ιδιαίτερα σε κλειστά, πλήρως ελεγχόμενα περιβάλλοντα: κάθετες φάρμες, υδροπονικά ή αεροπονικά συστήματα, με τεχνητό φωτισμό, ελεγχόμενη θερμοκρασία και υγρασία.

Η πρόοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης επιτρέπει πλέον την ακριβή διαχείριση των παραμέτρων καλλιέργειας — π.χ. φάσμα φωτός, συχνότητα θρέψης — και υπόσχεται αύξηση αποδόσεων. Ωστόσο, αυτή η τεχνολογία παραμένει περιορισμένη σε λίγα, ταχείας ανάπτυξης είδη όπως μαρούλι, ρόκα και ορισμένα αρωματικά. Σε παγκόσμια κλίμακα, το μερίδιό της στη συνολική γεωργική παραγωγή είναι αμελητέο — πιθανώς κάτω του 0,1%.

Η πραγματική της αξία εντοπίζεται κυρίως σε περιοχές με ακραίες συνθήκες: πολύ ψυχρά κλίματα με περιορισμένη διάρκεια ημέρας, ή ερημικές περιοχές με υπερβολική θερμότητα, όπου οι κλασικές καλλιέργειες είναι μη βιώσιμες. Ακόμα και εκεί όμως, το υψηλό κόστος υποδομής και ενέργειας καθιστά τέτοιες φάρμες λύση για πολύ ειδικές περιπτώσεις, όχι για την καθημερινή διατροφή του πλανήτη.

Βασικοί Παράγοντες Παραγωγής

Για να εντοπίσουμε πού πράγματι συναντάμε την ουσιαστικά επαναστατική τεχνολογία στη γεωργία, χρειάζεται πρώτα να κατανοήσουμε τους τρεις θεμελιώδεις παράγοντες που καθορίζουν την αγροτική παραγωγή:

• Το έδαφος,

• Οι περιβαλλοντικές συνθήκες,

• Το γενετικό υλικό των καλλιεργειών ή των ζώων.

Οι τεχνολογίες που επιδρούν άμεσα σε έναν ή περισσότερους από αυτούς τους παράγοντες είναι εκείνες που έχουν τη μεγαλύτερη δυναμική να μεταμορφώσουν την παραγωγή με ουσιαστικό και βιώσιμο τρόπο.

Το έδαφος – Ο ζωντανός θεμέλιος λίθος της γεωργίας

Το έδαφος, αφού για δεκαετίες αγνοήθηκε από τις βιομηχανικές μεθόδους παραγωγής, επιστρέφει δυναμικά στο προσκήνιο. Δεν είναι απλώς ένα αδρανές υπόστρωμα πάνω στο οποίο στηρίζονται τα φυτά ή κινούνται τα ζώα — είναι ένας πολύπλοκος ζωντανός οργανισμός, γεμάτος μικροοργανισμούς, ρίζες και διατροφικές διεργασίες.

Από το έδαφος εξαρτάται η ποσότητα και η ποιότητα της φυτικής και ζωικής παραγωγής. Εκτός από τα βασικά μακροθρεπτικά στοιχεία (άζωτο, φωσφόρος, κάλιο), τα φυτά απορροφούν και 17 επιπλέον ιχνοστοιχεία. Η έλλειψη ακόμα και ενός από αυτά επηρεάζει αρνητικά την ανάπτυξη, την παραγωγικότητα και τη θρεπτική αξία των τελικών προϊόντων.

Ακόμα και η ποιότητα του κρέατος επηρεάζεται: ζώα που βόσκουν σε υγιή, πολυποίκιλα λιβάδια έχουν ανώτερο λιπαρό προφίλ, με υψηλότερα Ω3. Εκατομμύρια άνθρωποι σήμερα μπορεί να προσλαμβάνουν επαρκείς θερμίδες, αλλά υποφέρουν από σιωπηλές ελλείψεις μικροθρεπτικών στοιχείων, λόγω φτωχού εδάφους.

Η αναγεννητική γεωργία (regenerative agriculture), που σέβεται και ενισχύει τη ζωή του εδάφους, κερδίζει έδαφος παγκοσμίως. Παράλληλα, σύγχρονες τεχνολογίες όπως οι αισθητήρες εδάφους και η Τεχνητή Νοημοσύνη βοηθούν στην ακριβή παρακολούθηση της εδαφικής υγείας και στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων για λιπάνσεις και καλλιέργειες.

Αν δεν αντιμετωπιστεί η ληστρική εκμετάλλευση του εδάφους, έως το 2060 θα υπάρξει σοβαρή έλλειψη καλλιεργήσιμης γης — ένα πρόβλημα που καμία ρομποτική ή ψηφιακή τεχνολογία δεν θα μπορέσει να υποκαταστήσει.

Περιβάλλον – Παράγοντας περιορισμού και προσαρμογής

Με τον όρο περιβάλλον αναφερόμαστε σε όλους τους παράγοντες, εκτός από το έδαφος, που επηρεάζουν την αγροτική παραγωγή: διαθεσιμότητα και ποιότητα νερού, θερμοκρασία, φως, υγρασία, ακόμα και οι απρόβλεπτες καιρικές μεταβολές.

Σε θεωρητικό επίπεδο, τα κλειστά συστήματα παραγωγής επιτρέπουν τον απόλυτο έλεγχο αυτών των παραμέτρων. Όμως, στην πράξη, τέτοιες υποδομές παραμένουν εξαιρετικά δαπανηρές και έχουν νόημα μόνο σε ειδικές περιπτώσεις (όπως πόλεις με ακραία κλίματα ή σε περιπτώσεις όπου η τροφική αυτάρκεια είναι εκ των ουκ άνευ).

Η προσαρμογή στην πραγματικότητα του κάθε τόπου είναι συνήθως πιο αποτελεσματική: αντί να προσπαθούμε να αλλάξουμε το περιβάλλον, έχει περισσότερο νόημα να επιλέγουμε ποικιλίες φυτών και φυλές ζώων που αντέχουν ή ευδοκιμούν στις τοπικές συνθήκες.

Σήμερα, με τη βοήθεια σύγχρονων τεχνολογιών όπως οι μετεωρολογικές προβλέψεις βασισμένες σε Τεχνητή Νοημοσύνη, οι αισθητήρες μικροκλίματος και τα ευφυή συστήματα άρδευσης, μπορούμε να προσαρμόζουμε εγκαίρως τις αποφάσεις μας. Ωστόσο, η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα απαιτεί συνειδητή διαχείριση πόρων και επένδυση σε ανθεκτικές καλλιέργειες — όχι αυταπάτες πλήρους ελέγχου.

Γενετικό υπόβαθρο – Η βάση της προσαρμογής και της απόδοσης

Το γενετικό υπόβαθρο των αγροτικών φυτών και ζώων — δηλαδή το DNA τους — αποτελεί θεμέλιο για την προσαρμογή τους στις εκάστοτε περιβαλλοντικές συνθήκες, αλλά και για μια σειρά άλλων κρίσιμων χαρακτηριστικών, όπως:

• Η ανθεκτικότητα σε ασθένειες ή εντομολογικές προσβολές

• Η ποιότητα και ποσότητα της παραγωγής

• Η διατροφική αξία των προϊόντων

• Χαρακτηριστικά που καθορίζουν την καλλιεργητική ή εκτροφική αποδοτικότητα

Οι τεχνολογίες γενετικής βελτίωσης εξελίσσονται ραγδαία:
παραδοσιακές μέθοδοι διασταυρώσεων συνδυάζονται με γονιδιωματική επιλογή, CRISPR τεχνικές και, πλέον, με αλγόριθμους Τεχνητής Νοημοσύνης που αναλύουν τεράστιο όγκο φαινοτυπικών και περιβαλλοντικών δεδομένων για να προτείνουν ποικιλίες με μεγαλύτερη ακρίβεια.

Το γενετικό υλικό είναι και θα παραμείνει καθοριστικός παράγοντας για μια παραγωγή που είναι και προσαρμοσμένη και ανθεκτική — στοιχεία απαραίτητα μπροστά στην πρόκληση της κλιματικής αλλαγής και της ανάγκης για βιωσιμότητα.

Πού Μπορούμε να Βρούμε την Επαναστατική Μοντέρνα Τεχνολογία;

Το συμπέρασμα από τα παραπάνω είναι σαφές: αν αναζητούμε πού πραγματικά εντοπίζεται η επανάσταση στη σύγχρονη γεωργία, δεν πρέπει να στεκόμαστε μόνο στην επιφάνεια — ρομπότ, drones ή φουτουριστικά θερμοκήπια. Αυτές οι τεχνολογίες, όσο εντυπωσιακές και αν φαίνονται, αγγίζουν ένα μικρό μόνο μέρος της παγκόσμιας παραγωγής.

Η ουσιαστική και βιώσιμη καινοτομία βρίσκεται εκεί όπου επηρεάζονται οι θεμελιώδεις παράγοντες παραγωγής: το έδαφος, το περιβάλλον και το γενετικό υλικό.

Και το πιο ενδιαφέρον; Πολλές από τις σημερινές τεχνολογικές εξελίξεις δεν δρουν μεμονωμένα, αλλά συνδυαστικά: δεδομένα από αισθητήρες εδάφους ή κλίματος ενσωματώνονται σε μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, που στη συνέχεια ενημερώνουν επιλογές καλλιεργειών ή δόσεις θρέψης. Η γεωργία του αύριο δεν είναι “ψηφιακή” ή “φυσική” — είναι ολιστική.

Ας δούμε τώρα μερικά παραδείγματα πραγματικά επαναστατικών ερευνών και εφαρμογών, ανά θεμελιώδη παράγοντα παραγωγής:

Έδαφος

Η συνεχής καλλιέργεια, λίπανση και άρδευση υπό βιομηχανικές συνθήκες οδηγεί στην υποβάθμιση του αγροτικού εδάφους, καταστρέφοντας σταδιακά τη δομή, τους μικροοργανισμούς και τη φυσική του γονιμότητα.

Για την αντιμετώπιση του προβλήματος, ορισμένα ερευνητικά ινστιτούτα (όπως το The Land Institute στις ΗΠΑ) αναπτύσσουν πολυετείς καλλιέργειες δημητριακών και ψυχανθών: πολυετές σιτάρι (Kernza), πολυετείς ηλίανθοι, πολυετής σόγια. Αυτές οι καλλιέργειες μπορούν να παραμείνουν στο ίδιο χωράφι για 5–10 χρόνια, προσφέροντας:

• Βελτίωση της δομής και βιοποικιλότητας του εδάφους

• Μείωση της διάβρωσης

• Λιγότερες εισροές (λιπάσματα – ενέργεια – μηχανική εργασία)

• Μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στην ξηρασία

Παράλληλα, πολλές μελέτες στρέφονται στο μικροβίωμα του εδάφους: φυσικούς πληθυσμούς βακτηρίων και μυκήτων που βοηθούν τις ρίζες να προσλαμβάνουν καλύτερα θρεπτικά στοιχεία, να ανταπεξέρχονται στο στρες (ξηρασία, αλατότητα) και να ενισχύουν τη συνολική υγεία της καλλιέργειας.

Νέες τεχνικές γονιδιωματικής ανάλυσης και AI-αλγόριθμοι χρησιμοποιούνται για να κατανοήσουμε τις πολύπλοκες σχέσεις μεταξύ ριζών και εδαφικών μικροοργανισμών — ανοίγοντας τον δρόμο για πιο στοχευμένες, φυσικές παρεμβάσεις αντί χημικών εισροών.

Περιβάλλον

Από την αρχή της γεωργίας, οι άνθρωποι — αγρότες, γεωπόνοι, κτηνοτρόφοι — επιδίωκαν ένα βασικό στόχο: να επιλέγουν και να διατηρούν ποικιλίες φυτών και φυλές ζώων που αντέχουν και αποδίδουν καλύτερα στις συνθήκες του τόπου τους.

Η διαδικασία αυτή συνεχίζεται μέχρι σήμερα, αλλά με πολύ πιο εξελιγμένα εργαλεία. Οι γεωπόνοι και οι κτηνίατροι χρησιμοποιούν τεχνικές γενετικής ανάλυσης, προσομοιώσεις κλίματος, ακόμα και τεχνητή νοημοσύνη, για να επιλέγουν γονότυπους που είναι πιο ανθεκτικοί σε υψηλές θερμοκρασίες, ξηρασία, νέες ασθένειες ή χαμηλή διαθεσιμότητα νερού.

Σε μια εποχή όπου το περιβάλλον αλλάζει γρήγορα, αυτή η ικανότητα προσαρμογής αποτελεί κλειδί για τη βιωσιμότητα της αγροτικής παραγωγής.

Γενετικό Υπόβαθρο – Από την απόδοση στην εμπειρία κατανάλωσης

Η συνεχής βελτίωση του γενετικού υλικού των αγροτικών φυτών και ζώων δεν περιορίζεται πια στην απλή προσαρμογή στο περιβάλλον ή στην αύξηση της παραγωγής. Σήμερα, ο στόχος της γενετικής επιλογής επεκτείνεται και σε χαρακτηριστικά που ενδιαφέρουν τον τελικό καταναλωτή, όπως:

• Η διατροφική αξία

• Τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά (γεύση, άρωμα, υφή)

• Η μετασυλλεκτική διατηρησιμότητα

• Η σταθερότητα ποιότητας στο ράφι και στο πιάτο

Οι σύγχρονοι σπόροι λαχανικών, για παράδειγμα, είναι πλέον αποτέλεσμα σύνθετης έρευνας, που ενσωματώνει ανθεκτικότητα σε ασθένειες, υψηλή παραγωγικότητα, αλλά και προφίλ που ικανοποιεί απαιτητικούς καταναλωτές. Η τεχνολογία CRISPR επιτρέπει ακριβείς γενετικές παρεμβάσεις χωρίς ξένο DNA, ενώ αλγόριθμοι AI βοηθούν στη σύγκριση χιλιάδων γενότυπων βάσει απόδοσης, ποιοτικών χαρακτηριστικών και καταναλωτικής αποδοχής.

Επιπλέον, κερδίζει έδαφος και η συμμετοχική βελτίωση, όπου αγρότες, επιστήμονες και σε κάποιες περιπτώσεις και καταναλωτές, συμμετέχουν στην επιλογή νέων ποικιλιών ή φυλών. Η γενετική τεχνολογία παύει να είναι “εργαστηριακή” υπόθεση και γίνεται εργαλείο παραγωγής προϊόντων που αγαπιούνται από τον αγρότη και τον καταναλωτή μαζί

Συμπέρασμα:

Την πραγματική, επαναστατική τεχνολογία στην αγροτική παραγωγή δεν θα τη βρούμε απαραίτητα στα φαντεζί μηχανήματα, τα ρομπότ ή τα εντυπωσιακά αυτόνομα θερμοκήπια. Θα τη βρούμε εκεί όπου επιδρούν οι θεμελιώδεις πυλώνες της παραγωγής: στην αειφόρο διαχείριση του αγροτικού εδάφους και στη συνεχή βελτίωση του γενετικού υλικού των φυτών και των ζώων.

Ο σύγχρονος αγρότης που θέλει να βρίσκεται στην τεχνολογική πρωτοπορία, πρωτίστως θα φροντίσει να επιλέγει και να αξιοποιεί εξελιγμένους σπόρους, ποικιλίες και φυλές, που είναι κατάλληλα προσαρμοσμένα και υψηλής απόδοσης. Οι αυτοματισμοί, η τηλεμετρία και η ψηφιακή παρακολούθηση είναι χρήσιμα εργαλεία, αλλά έρχονται να υποστηρίξουν, όχι να υποκαταστήσουν, τη σημασία των σωστών ποικιλιών, του ζωντανού εδάφους και της γνώσης του τόπου.

Το μέλλον της γεωργίας δεν είναι απλώς τεχνολογικό. Είναι βιολογικό, τοπικά προσαρμοσμένο και συνειδητά επιλεγμένο.

📌 Τι να κρατήσουμε;

• Ο αγρότης που θέλει να βρίσκεται στην αιχμή της τεχνολογίας, δεν χρειάζεται απαραίτητα ρομπότ ή αυτόνομα θερμοκήπια.

• Πρέπει να επενδύει σε εξελιγμένους και προσαρμοσμένους σπόρους, ποικιλίες, σπορόφυτα ή φυλές ζώων.

• Να φροντίζει για την υγεία και τη βιώσιμη διαχείριση του αγροτικού του εδάφους.

🎯 Αυτοί οι δύο άξονες είναι το θεμέλιο για μια γεωργία παραγωγική, ανθεκτική και πραγματικά σύγχρονη.

Περισσότερες πληροφορίες:

1. Σύγχρονη Τεχνολογία για την Διατροφή μας
2. Why soil is disappearing from farms
3. In Europe, climate change brings new crops, new ideas

4. The hidden hunger affecting billions

   
   

Το κλίμα αλλάζει. Αυτό δεν το λένε μόνον οι επιστήμονες, αλλά το παρατηρούν στην πράξη οι αγρότες.

Ήδη, την εικοσαετία 1996 – 2016, είχαμε σημαντικές αλλαγές και στην Ελλάδα, σε σχέση με την εικοσαετία 1975 – 1995. Το κλίμα έγινε Μεσογειακό σε αρκετές περιοχές όπου ήταν Θαλάσσιο Νότιο, συμφώνως με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Περιβάλλοντος.

Οι περιοχές που το κλίμα έγινε Μεσογειακό, όπως ορίζεται από την ΕΥΠ, περιλαμβάνουν περιοχές της Φθιώτιδας, της Θεσσαλίας, Κατερίνης και Θεσσαλονίκης και Ηλείας. Σήμερα, σε αυτές τις περιοχές μπορούν και καλλιεργούνται πιο ευαίσθητα στις χαμηλές θερμοκρασίες φυτά από ό,τι την εικοσαετία 1975 – 1995.

Γενικώς, έχει συντελεστεί ήδη μία μετατόπιση κλιματικών ζωνών προς τον βορά.

Στην Ανατολική Ευρώπη, οι αγροκλιματικές ζώνες μεταναστεύουν βορείως περίπου 100 km κάθε δεκαετία, τα τελευταία 40 χρόνια[i].

Στην Βόρεια Γερμανία, στο κρατίδιο της Κάτω Σαξονίας, η μέση θερμοκρασία έχει ανέβη 2^oC και αρκετοί αγρότες έχουν αρχίσει να καλλιεργούν βερίκοκα και νεκταρίνια, πράγμα αδύνατον παλαιότερα, ενώ στην Δανία, Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο προωθούν την παραγωγή οίνου.

Στην Σικελία, αγρότες έχουν αρχίσει να δίνουν λιγότερη σημασία στην ελαιοκαλλιέργεια ή την παραγωγή εσπεριδοειδών και στρέψαν την προσοχή τους σε καλλιέργειες μάνγκο, αβοκάντο, παπάγια και λίτσι, που είναι πιο προσοδοφόρες. Αυτά ήταν καλλιέργειες των τροπικών χωρών, αλλά πλέον έχουν επεκταθεί στην Μεσόγειο.

Την ίδια στιγμή, καθώς οι χειμώνες είναι ηπιότεροι, φυτά που απαιτούν ένα μίνιμουμ εκθέσεως σε χαμηλές θερμοκρασίες για να σχηματίσουν ανθικές καταβολές, υποφέρουν. Σε αυτές τις παραμεσόγειες περιοχές, οι αγρότες πειραματίζονται με φυτά που δεν χρειάζονται κρύο τον χειμώνα.

Αντιστρόφως, τα διετή φυτά, όπως λάχανο, πατζάρι, σέλινο, καρότο, που αν εκτεθούν σε αρκετό κρύο στην αρχή της καλλιέργειας ξεβλαστώνουν, μπορεί να δουν την περίοδο καλλιεργείας τους να μεγαλώνει, με νωρίτερα φυτέματα κάθε χρόνο.

Η άνοδος των θερμοκρασιών δεν επιτρέπει στις καλλιέργειες να συσσωρεύουν αρκετό βιολογικό υλικό, με αποτέλεσμα και η παραγωγή να φθίνει και η ποιότητα να υποφέρει. Στην Πορτογαλία, εκτιμάται ότι η απόδοση των σιτηρών θα μειωθεί 2-2,9 kg το στρέμμα μέχρι το τέλος του αιώνα, ενώ αρκετές μελέτες προειδοποιούν ότι η ποιότητα του Ισπανικού κρασιού θα υποφέρει[ii].

Η άνοδος των θερμοκρασιών δεν επηρεάζει μόνον τις καλλιέργειες. Υπάρχουν και εχθροί και ασθένειες που ευνοούνται όπως ο δάκος της ελιάς. Οι ελαιώνες της Ιταλίας πλέον επηρεάζονται σε βαθμό 80% από τον δάκο.

Επίσης, η ξηρασία το καλοκαίρι επεκτείνεται πολύ σε όλην την Ευρώπη. Οι Γερμανοί αγρότες υποφέρανε φέτος το τρίτο κατά σειράν καλοκαίρι με ξηρασία.

Πώς να προσαρμοστεί η Ευρωπαϊκή Γεωργία;

Άρδευση

Για να αντιμετωπίσουν την κλιματική αλλαγή, οι Ευρωπαίοι αγρότες πρέπει να αρχίσουν να βασίζονται στην άρδευση. Αυτό μπορεί να μη είναι τόσο φανερό στην Ελλάδα, που, με την εξαίρεση της Μάλτας, είναι η χώρα που αρδεύει το μεγαλύτερο ποσοστό των καλλιεργούμενων επιφανειών στην Ευρώπη[iii].

Η βελτίωση της αποδόσεως της αρδεύσεως είναι σημαντική. Αυτή περιλαμβάνει συλλογή του νερού της βροχής, στοχευμένη χρήση του αρδευτικού ύδατος (πχ στάγδην άρδευση), αλλά και επιλογή νέων η παλαιών ποικιλιών πιο ανθεκτικών στην ξηρασία.

Στους ελαιώνες, το σωστό κλάδεμα αλλά και η μη καλλιέργεια του εδάφους, με καταστροφή των ζιζανίων, βελτιώνει την αξιοποίηση του νερού.

Η αλλαγή καλλιεργειών, όπως από ελιές σε φιστικιές που αντέχουν τα πολύ θερμά και ξηρά καλοκαίρια, μπορεί να είναι μία λύση.

Ζέστη

Οι αυξημένες θερμοκρασίες, τόσο του καλοκαιριού, όσο και του χειμώνα, επιτρέπουν στους παραγωγούς να στραφούν σε πιο προσοδοφόρες τροπικές καλλιέργειες όπως μάνγκο, αβοκάντο, λίτσι, γκουάβα και παπάγια[iv].

Στον χώρο των λαχανικών, θα επεκταθεί η χρήση σκιάσεως (δικτυοκήπια) το καλοκαίρι. Η σκίαση όχι μόνον προστατεύει από τις υψηλές θερμοκρασίες, αλλά και μειώνει την ανάγκη σε άρδευση και μπορεί να προσαρμοσθεί να προστατεύει και από τις εντομολογικές προσβολές.

Γενικότερα μέτρα

Οι αγρότες πρέπει πλέον:

• να αναπροσαρμόσουν τις παραδοσιακές ημερομηνίες σποράς, εφαρμογής φυτοφαρμάκων ή συλλογής.
• Να επιλέγουν καλλιέργειες και ποικιλίες προσαρμοσμένες στις νέες συνθήκες διάρκειας της παραγωγικής περιόδου και νέες θερμοκρασίες.
• Να προσαρμόσουν τις καλλιέργειες χρησιμοποιώντας όλο το διαθέσιμο γενετικό υπόβαθρο, ακόμα και ποικιλίες που έχουν αναπτυχθεί με γενετική μηχανική.
• Να αναπροσαρμόσουν την άμυνα απέναντι σε εχθρούς και ασθένειες στις καινούργιες συνθήκες χρησιμοποιώντας ολοκληρωμένα προγράμματα καταπολεμήσεως.
• Να χρησιμοποιούν το νερό πιο αποτελεσματικώς με φειδώ, αποθηκεύοντας νερό της βροχής όπου είναι δυνατόν.
• Να βελτιώνουν την δομή του εδάφους, πχ με χλωρή λίπανση, ώστε να αυξάνεται η οργανική ουσία που επιτρέπει στο έδαφος να συγκρατεί περισσότερη υγρασία.

Συμπέρασμα:

Η κλιματική αλλαγή είναι εδώ και επηρεάζει την γεωργική παραγωγή. Οι αγροκλιματικές ζώνες μεταναστεύουν βορείως μέχρι και 100 km κάθε δεκαετία.

Οι αγρότες πρέπει να προσαρμοσθούν αυξάνοντας τις αρδευόμενες εκτάσεις και αλλάζοντας καλλιέργειες ή ποικιλίες. Πρέπει να επιλέγουν είδη και ποικιλίες που είναι πιο ανθεκτικές στα ξηρά και θερμά καλοκαίρια.

Είναι η εποχή που φυτεύουμε λάχανα. Στην αγορά, υπάρχουν πάρα πολλά υβρίδια και ποικιλίες.

Το ερώτημα είναι: ποιο είναι το καλύτερο λάχανο για μένα;

Για να απαντήσουμε, χρειάζεται να γνωρίζουμε σε ποια αγορά θα πάει το λάχανο. Για τι θα το χρησιμοποιήσουν οι καταναλωτές; Για σαλάτα; Για ντολμάδες; Για τουρσί; Μήπως θα πάει για εξαγωγή;

Το λάχανο είναι ένα πολύ εξελιγμένο λαχανικό. Έχουν φτιαχτεί ποικιλίες (υβρίδια) με αρκετά διαφορετικές ιδιότητες, που καλύπτουν τις ανάγκες διαφορετικών χρήσεων.

Ένας άλλος σημαντικός στόχος των υβριδιστών, εκτός από την τελική χρήση του, είναι οι κεφαλές να είναι πιο συμπαγείς, δηλαδή κάθε φύλλο να εφάπτεται στο προηγούμενο. Έτσι, τα λάχανα μπορούν να είναι μικρά, αλλά βαριά: Οι καταναλωτές προτιμούν μικρά σε μέγεθος λάχανα. Οι παραγωγοί θέλουν, όμως, να πουλάνε πολλά κιλά.

Πρέπει να τονίσουμε εδώ ότι οι συμπαγείς κεφαλές δεν συνεπάγονται σκληρά φύλλα: Τα φύλλα μπορεί να είναι μαλακά ή σκληρά, απλώς δεν υπάρχουν χώροι με αέρα ανάμεσά τους.

Αναλόγως με τον προορισμό τους, τα λάχανα διακρίνονται στις εξής κατηγορίες:

• λάχανα για την φρέσκια αγορά  (μαλακά) (λαϊκή, σουπερμάρκετ) και
• λάχανα για επεξεργασία (σκληρά) (τουρσί, ξινολάχανο κλπ)

Τα λάχανα για επεξεργασία έχουν πιο σκληρά φύλλα. Αυτό χρειάζεται για την επεξεργασία τους. Όταν γίνονται τουρσί ή ξινολάχανο, θέλουμε να κρατήσουν την υφή τους. Τα φύλλα από τα μαλακά λάχανα αποκτούν την υφή βρεγμένης εφημερίδας μετά την επεξεργασία.

Στην Βόρεια και Ανατολική Ευρώπη, η κύρια χρήση του λάχανου είναι για τουρσί και ξινολάχανο (sauerkraut). Γι αυτό, τα περισσότερα υβρίδια στην αγορά είναι υβρίδια για επεξεργασία.

Στην Ελλάδα, το λάχανο καταναλώνεται κυρίως είτε ως νωπή σαλάτα, είτε ως ντολμάδες. Γι αυτές τις χρήσεις χρειαζόμαστε λάχανα μαλακά τύπου φρέσκιας αγοράς. Αυτά έχουν μαλακά φύλλα και πιο εύγευστα από τα άλλα.

Τα λάχανα, επίσης, διακρίνονται σε αυτά που προορίζονται για αποθήκευση είτε στο χωράφι (είναι έτοιμα αλλά δεν τα μαζεύουμε), είτε στο ψυγείο και στα λάχανα που δεν προορίζονται για αποθήκευση.

Τα σκληρά λάχανα συνήθως αποθηκεύονται καλά. Οι παραγωγοί πολλές φορές φυτεύουν σκληρά λάχανα διότι “κρατάνε πολύ” και τα διοχετεύουν στην φρέσκια αγορά. Αυτό είναι λάθος: οι καταναλωτές δεν ικανοποιούνται από την ποιότητα και τα αγοράζουν διότι δεν βρίσκουν εναλλακτική λύση. Όμως, αγοράζουν λιγότερα λάχανα συνολικώς. Αντί για σκληρή σαλάτα λάχανο, επιλέγουν κάποια άλλη.

Κανονικώς, τα λάχανα για την φρέσκια αγορά πρέπει να πωλούνται λίγο ακριβότερα από τα άλλα, διότι είναι καλύτερης ποιότητας. Πολλές φορές συμβαίνει αυτό. Βλέπουμε στην λαϊκή, οι καταναλωτές που αγόρασαν νόστιμο λάχανο για φρέσκια αγορά, να ξαναγυρνούν στον ίδιο παραγωγό και αυτός να κρατάει πιο ψηλά τις τιμές του.

Μερικά λάχανα κατάλληλα για την φρέσκια αγορά που μου αρέσουν είναι:

Ντόπιο ή τ. Μακεδονίας

Ίσως το πιο εύγευστο λάχανο. Έχει, όμως, πρόβλημα ότι κρατά πολύ λίγο στο χωράφι πριν αρχίσει να σκάει. Ενδείκνυται μόνον για τις πρώιμες φυτεύσεις του Αυγούστου, άντε και των πρώτων ημερών του Σεπτεμβρίου.

Fresco F1

Πρώιμο παραγωγικό λάχανο 75 – 80 ημερών. Καλλιέργεια Φθινόπωρο και άνοιξη. Προτιμά τα δροσερά κλίματα. Θέλει έδαφος με καλή αποστράγγιση. Στρογγυλή, πράσινη, συνεκτική κεφαλή με λεία στιλπνά φύλλα. Ανθεκτικότητα στο φουζάριο.

Compass F1

Πολύ καλό υβρίδιο που θυμίζει το ντόπιο. Και αυτό κρατάει καλύτερα από το ντόπιο στο χωράφι. Είναι ανθεκτικό στο φουζάριο. Κατάλληλο για την λαϊκή.

Vestri F1

Υβρίδιο με γλυκά και μαλακά φύλλα. Κάνει εξαιρετική φρέσκια σαλάτα. Κρατάει καλά τόσο στο χωράφι όσο και στην συντήρηση, καλύτερα από τα προηγούμενα. Είναι και αυτό ανθεκτικό στο φουζάριο.

Tropicana F1

 Κατάλληλο για ανοιξιάτικες και καλοκαιρινές φυτεύσεις. Έτοιμο σε 60 -90 μέρες αναλόγως την φύτευση.
Τρυφερό. Εξαιρετικά γλυκιά γεύση.
Ανθεκτικό στο φουζάριο.

Υπάρχουν και άλλα καλά λάχανα για την φρέσκια αγορά. Προσοχή, όμως, στην αγορά προωθούνται βιομηχανικά λάχανα ως κατάλληλα για την φρέσκια αγορά. Αν θέλετε ποιοτικό προϊόν, πρέπει να ρωτάτε διπλά.

Η Ελληνική Αγορά θέλει λάχανα τύπου “φρέσκιας αγοράς”!

Covid-19, Τουρισμός και Οπωροκηπευτικά

Η πανδημία του κορωνοϊού οδήγησε σε πολύ μεγάλη πτώση τον τουρισμό στην χώρα μας.  Αυτό είχε σημαντικές συνεπαγόμενες επιπτώσεις στον τομέα των οπωροκηπευτικών. Στο άρθρο αυτό προσπαθώ να ποσοτικοποιήσω αυτήν την επίδραση.

Το 2019 την Ελλάδα επισκέφτηκαν 31.348.000 τουρίστες[1].  Η μέση διάρκεια παραμονής των τουριστών από άλλες χώρες ήταν 7,4 ημέρες. Το σύνολο ημερών που οι τουρίστες από άλλες χώρες παρέμειναν στην Ελλάδα ήταν 232.464.000.

Η κατανομή των τουριστών ανά μήνα αφίξεως ήταν ως ακολούθως:

Τα στοιχεία για τις αφίξεις τουριστών κατά μήνα καθώς και των συνολικών διανυκτερεύσεων είναι από τον ΣΕΤΕ. Καθώς δεν υπάρχουν στοιχεία για την κατανομή των διανυκτερεύσεων κατά μήνα, χρησιμοποίησα την ποσοστιαία κατανομή του 2012, που είναι το πιο πρόσφατο έτος για το οποίο βρήκα ποσοστιαία κατανομή.

Στην τελευταία στήλη, βλέπουμε τον μέσο ημερήσιο αριθμό τουριστών στην Ελλάδα.

Ο πληθυσμός της Ελλάδος τον Μάιο υπολογιζόταν σε 10.430.000. Με βάση τα παραπάνω στοιχεία, βλέπουμε ότι ο πληθυσμός της χώρας μας αυξάνεται μέχρι σχεδόν 16% τον Αύγουστο.

Όλοι οι αναφερόμενοι στην δεξιά στήλη του πίνακα είναι επί πλέον στόματα που πρέπει να τραφούν. Πώς τρέφονται;  Ένα μεγάλο μέρος των παραγομένων οπωροκηπευτικών κατευθύνεται προς την διατροφή των τουριστών. Επί πλέον, υπάρχουν πρόσθετες εισαγόμενες ποσότητες για την διατροφή των τουριστών.

Η κατάρρευση του τουρισμού τον Φεβρουάριο, Μάρτιο και Απρίλιο είχε πολύ μικρή επίπτωση στην κατανάλωση οπωροκηπευτικών, καθώς η αύξηση των στομάτων θα ήταν πολύ μικρή, 1,1 – 2,6%.

Όμως, Ιούνιο έως και Σεπτέμβριο η επίπτωση του τουρισμού είναι πολύ σημαντική στην συνολική ζήτηση για οπωροκηπευτικά.

Αν ο τουρισμός φέτος τρέχει κάπου στο 25% του περσινού, η μείωση στομάτων είναι πολύ σημαντική μεταξύ 8,2% και 11,5%

Πόση ακριβώς είναι η πραγματική μείωση ζητήσεως των Ελληνικών οπωροκηπευτικών θα μάθουμε όταν έχουμε στοιχεία και για την μείωση των εισαγωγών.

Όσοι είμαστε στον τομέα, έχουμε παρατηρήσει δυστοκίες στις πωλήσεις των οπωροκηπευτικών από τον Μάιο, που εκδηλώθηκαν κυρίως σαν πτώση της τιμής της τομάτας.

Αναμένω ότι από τον Οκτώβριο και, ειδικότερα, από τον Νοέμβριο θα ισορροπήσει η ζήτηση με την προσφορά καθώς τότε η επίπτωση του τουρισμού θα είναι πολύ μικρή. Αν, μάλιστα, συνεχιστεί μια διαφαινόμενη μείωση των φυτεύσεων τώρα, ο χειμώνας θα είναι μια πολύ καλή περίοδος για όσους έχουν παραγωγή.

20/10/2020; Ήδη φαίνεται στην αγορά ότι έχει ισορροπήσει η ζήτηση με την προσφορά στον τομέα των λαχανικών. Μάλιστα, η ζήτηση μοιάζει να είναι πιο μεγάλη από την προσφορά, καθώς οι τιμές είναι μεγαλύτερες. Χαρκτηριστικώς, τα μαρούλια έχουν χονδρική τιμή στα 35 λεπτά περίπου.

[1] Πηγή: https://insete.gr/statistika-eiserxomenou-tourismou/

Οι μικρές πιπεριές τύπου snacking είναι όμορφες χρωματιστές και νόστιμες. Εντυπωσιάζουν στα πάρτι και τις δεξιώσεις. Μπορείτε να δημιουργήσετε με αυτές ορεκτικά τύπου finger food που θα εντυπωσιάσουν.

Η κινόα είναι ένα θαυμάσιο συστατικό για να γεμίσετε τις πιπερίτσες. Δεν έχει γλουτένη και γεμάτη θρεπτικά συστατικά. Δοκιμάστε, λοιπόν, την συνταγή αυτή για πιπεριές snacking γεμιστές με ένα μίγμα κινόα.

Στην συνταγή, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε γλυκές πιπεριές, αλλά οι καυτερές θα δώσουν μια πιο ενδιαφέρουσα νότα.

Χρησιμοποιείστε ντομάτες πομοντόρια και όχι τύπου cherry ή βελανίδι, καθώς πρέπει να ψιλοκόψετε τα συστατικά και οι cherry δεν ψιλοκόβονται εύκολα. Αυτό είναι σημαντικό: οι πιπεριές είναι μικρές και τα συστατικά πρέπει να είναι πραγματικά ψιλοκομμένα.

ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ:

• 1 φλυτζάνι κινόα
• 1 ¼ φλυτζανιού ζωμό λαχανικών
• 4 τομάτες πομοντόρια ψιλοκομμένες
• ½ αγγούρι ψιλοκομμένο
• 4 φρέσκα κρεμμυδάκια ψιλοκομμένα
• Χυμό ενός λεμονιού (όσο σας αρέσει)
• 2 κουτ. σούπας μέντα ή δυόσμο ψιλοκομμένο
• 1 κουτ. γλυκού κύμινο
• ½ κουτ. γλυκού σκόνη σκόρδο
• ¼ κουτ. γλυκού πιπέρι
• ¼ φλυτζανιού ελαιόλαδο
• ½ φλυτζάνι φέτα τριμμένη
• Περίπου ¾ κιλού πιπεριές snacking καυτερές ή γλυκές (κατά προτίμηση)

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ:

1. Σε μια μεσαία κατσαρόλα βράστε, σε μεσαία φωτιά, την κινόα μαζί με τον ζωμό. (Μη ξεχάσετε να ξεπλύνετε προηγουμένως καλά την κινόα)
2. Σκεπάστε και βράστε για 10 – 15 λεπτά μέχρι να απορροφηθούν τα υγρά ή να είναι έτοιμη η κινόα.
3. Βγάλτε την κινόα από την φωτιά και αφήστε να κρυώσει έως ότου ετοιμάσετε τα υπόλοιπα υλικά.
4. Κόψτε με προσοχή τις πιπεριές στην μέση αφήνοντας το κοτσάνι και αφαιρώντας τα σπόρια.
5. Σε ένα μεγάλο μπολ, ανακατέψτε καλά την κινόα που έχει κρυώσει, τα φρέσκα κρεμμυδάκια, τον μαϊντανό, τον χυμό λεμονιού, την μέντα, το σκόρδο, το κύμινο, το πιπέρι και το ελαιόλαδο.
6. Προσθέσατε την καλοτριμμένη φέτα και ανακατέψτε καλά.
7. Γεμίστε τις πιπερίτσες.

Μπορείτε να σερβίρετε αμέσως ή να τις βάλετε στο ψυγείο.

Μια εξαιρετική ιδέα για ένα ορεκτικό finger food για το πάρτι ή την δεξίωσή σας. Η αντίθεση της καυτερής πιπεριάς με την δροσερή γεύση της μους φέτας με τυρί κρέμα απογειώνει τις αισθήσεις των καλεσμένων.

Ασφαλώς, μπορείτε να το φτιάξετε με γλυκιές πιπεριές. Το αποτέλεσμα θα είναι πιο ήπιο, αλλά λιγότερο ενδιαφέρον.

Η εμφάνιση σίγουρα θα εντυπωσιάσει. Συνδυάστε το με ένα ποτήρι κρασί. Ένα δροσερό άσπρο αρωματικό κρασί, όπως το Ασύρτικο ταιριάζει πολύ.

ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ:

• 24 μικρές φρέσκιες καυτερές πιπεριές τ. cherry (κατά προτίμηση ποικιλία Trottolo)
• 150 g τυρί κρέμα σε θερμοκρασία δωματίου
• 200 g φέτα σε θρύμματα
• ½ κουτ. γλυκού σκόρδο λειωμένο
• 1 κουτ. σούπας ψιλοκομμένο μαϊντανό (και λίγο ακόμα για διακόσμηση)
• 1 κουτ. γλυκού χυμό λεμονιού (προαιρετικό)

ΟΔΗΓΙΕΣ:

1. Ανακατέψτε καλά σε ένα μπολ το τυρί κρέμα, την φέτα, το σκόρδο, τον μαϊντανό και τον χυμό λεμονιού (προαιρετικό)
2. Βάλτε το μίγμα σε ένα κορνέ ζαχαροπλαστικής μιας χρήσης και γεμίστε τις πιπερίτσες, που προηγουμένως έχετε ανοίξει το πάνω μέρος τους.
3. Διακοσμήστε με λίγο ψιλοκομμένο μαϊντανό από πάνω και σερβίρετε.

Μπορείτε να τις φτιάξετε λίγες μέρες πριν και να τις διατηρήσετε στο ψυγείο.

Η πανδημία του κορονοϊού και οι συνθήκες καραντίνας που επιβλήθηκαν στις περισσότερες χώρες του κόσμου, άλλαξαν τις συνθήκες εμπορίου όλων των τροφίμων, αλλά και των οπωροκηπευτικών.

Είχαμε γράψει για τα προβλήματα στην αγορά των τροφίμων. Επίσης, είχαμε αναφερθεί σε προβλήματα που αντιμετώπισαν οι παραγωγοί στις ΗΠΑ. Ας κάνουμε μία ανασκόπηση τώρα, δύο μήνες αργότερα για τις επιπτώσεις και τις ευκαιρίες που παρουσιάζονται.

Η σημαντικότερη επίπτωση ήταν το κλείσιμο των εστιατορίων. Ξαφνικά, πολλοί παραγωγοί που στόχευαν στην αγορά της εστιάσεως και μάλιστα οι μεγαλύτεροι, έμειναν χωρίς αγορά. Οι άνθρωποι συνέχισαν να τρώνε, αλλά τώρα έπρεπε να βρουν τρόπο ώστε τα οπωροκηπευτικά τους να φθάσουν στον τελικό καταναλωτή. Οι πολύ εξειδικευμένοι παραγωγοί και διανομείς έπρεπε να ανακαλύψουν τον δρόμο προς τα σουπερμάρκετ και μανάβικα, πράγμα όχι εύκολο.

Κανονικά, τα σουπερμάρκετ δεν έπρεπε να αντιμετωπίσουν πρόβλημα. Όμως, το κλείσιμο των συνόρων,
τόσο των εσωτερικών της ΕΕ όσο και προς τις τρίτες χώρες και οι σοβαροί έλεγχοι στα σύνορα δημιούργησαν μεγάλη αναστάτωση στο διασυνοριακό εμπόριο οπωροκηπευτικών. Το αποτέλεσμα, κυρίως στην Δυτική Ευρώπη και στην Βρετανία ήταν να υπάρξουν σοβαρά κενά στην τροφοδότηση των σουπερμάρκετ.

Οι καταναλωτές, αντιμετώπισαν και αυτοί προβλήματα, τόσο από τους περιορισμούς κινήσεως
όσο και από τον φόβο της μεταβάσεως στα σουπερμάρκετ. Πολλοί στράφηκαν, για πρώτη φορά, στις online παραγγελίες ή στα μικρά τοπικά μαγαζιά.

Αλλαγές που μπορεί να διαρκέσουν

Αν και προβλέπεται να επιστρέψουμε στην κανονική λειτουργία της αγοράς, θα μείνουν κάποιες μακροχρόνιες επιπτώσεις και τάσεις:

Τα σουπερμάρκετ έχουν αντιληφθεί την σημασία της προμήθειας τοπικών προϊόντων, περισσότερο από πριν. Αν και πάντα θα προμηθεύονται είδη εισαγωγής, ίσως αυξήσουν λίγο την προμήθεια τοπικών οπωροκηπευτικών.

Η κρίση έφερε στην επιφάνεια όλα τα αδύναμα σημεία στις αλυσίδες εφοδιασμού των σουπερμάρκετ που σίγουρα θα τις αναθεωρήσουν προσπαθώντας να τις κάνουν πιο ανθεκτικές σε παρόμοιες κρίσεις. Είναι βέβαιο ότι θα προτιμήσουν να στραφούν σε πιο τοπικά μοντέλα, μειώνοντας την εξάρτησή τους από τις εισαγωγές, μειώνοντας τα ρίσκα.

Κάποιοι από τους καταναλωτές που γνώρισαν την ευκολία της online παραγγελίας, θα συνεχίσουν να παραγγέλλουν online.

Όμως η κρίση αναμένεται να έχει και άλλες επιπτώσεις στην συμπεριφορά των καταναλωτών. Οι καταναλωτές που ευνοούν τα τοπικά προϊόντα θα γίνουν περισσότεροι. Δεν θα γίνουν όλοι, αλλά θα αυξηθεί το ποσοστό τους και θα έχουν μεγαλύτερη επιρροή στην αγορά.

Κάτι τέτοιο έγινε και με την κρίση των «τρελών αγελάδων» πριν χρόνια. Οι καταναλωτές, τότε, ζητούσαν, εντόνως, τοπικό κρέας και αυτή η τάση έχει επιβιώσει σε αρκετό βαθμό. Αναμένουμε μία αντίστοιχη επίπτωση και σε αυτήν την κρίση σε όλα τα διατροφικά προϊόντα, όπως και τα οπωροκηπευτικά.

Να σημειώσουμε, επίσης, ότι μία ακόμα επίπτωση της καραντίνας ήταν ότι όλοι θυμήθηκαν τους κήπους τους. Φέτος, οι κήποι θα είναι, γενικώς, πιο περιποιημένοι. Οι καταναλωτές, φέτος, αγόρασαν πολύ έντονα σπορόφυτα κηπευτικών για τους κήπους τους.

Πώς πρέπει να αντιδράσουν οι Παραγωγοί;

Οι σημερινές συνθήκες είναι μία μεγάλη ευκαιρία για τους παραγωγούς για να προωθήσουν μοντέλα μάρκετινγκ των προϊόντων τους με πιο κοντές αλυσίδες, δηλαδή με όσο το δυνατόν λιγότερους μεσάζοντες με τους καταναλωτές, ακόμα και με άμεση επαφή.Οι μεγάλες αλυσίδες σουπερμάρκετ έχουν ευνοήσει τα μοντέλα μάρκετινγκ μακριάς αλυσίδας (παραγωγός -> χονδρέμπορος -> επεξεργαστής / τυποποιητής -> σουπερμάρκετ -> καταναλωτής). Αυτά τα μοντέλα είναι πολύ βολικά για όσους προγραμματίζουν την προμήθεια των σουπερμάρκετ. Όμως, όλοι οι ενδιάμεσοι θέλουν να βγάλουν κάποιο κέρδος και αυτό γίνεται με συμπίεση των τιμών παραγωγού.

Οι παραγωγοί πρέπει να εκμεταλλευτούν την σημερινή συγκυρία. Οι καταναλωτές είναι πιο πρόθυμοι να ακούσουν για τα πλεονεκτήματα της τοπικής παραγωγής, αλλά και τα σουπερμάρκετ θα είναι πιο πρόθυμα σε συνεργασίες με σοβαρούς παραγωγούς. Θα μπορέσουν να αντιμετωπίσουν καλύτερα τις εισαγωγές και να πετύχουν καλύτερες τιμές.

Οι προσπάθειες που έγιναν παλιότερα για online μανάβικα πρέπει να αναζωογονηθούν. Τότε κάποιες απέτυχαν διότι ξεκίνησαν χωρίς κεφάλαια, ακόμα και χωρίς γραφείο, συσκευαστήριο ούτε και ψυγείο.

Παραγωγοί πρέπει να δουν την ευκαιρία να συνεργασθούν, ακόμα κι αν είναι από διαφορετικές περιοχές και να διαπραγματευθούν καλύτερα με τις αλυσίδες σουπερμάρκετ.

Πέρα από τις αλυσίδες σουπερμάρκετ, παντού κερδισμένα από την κρίση ήταν τα μικρά τοπικά μαγαζιά. Πολλοί καταναλωτές ανακάλυψαν την χαρά να ψωνίζεις κάπου που σε γνωρίζουν προσωπικώς, χωρίς το απρόσωπο ύφος των σουπερμάρκετ.

Οι παραγωγοί οπωροκηπευτικών πρέπει να στηρίξουν αυτά τα τοπικά μανάβικα οργανώνοντας δίκτυα διανομής κατ’ ευθείαν σε αυτά. Επίσης, πρέπει να προχωρήσουν τις ιδιωτικές λαϊκές αγορές (Farmers Markets), όπως θεσπίσθηκαν με τον νόμο 4235 / 2014. Εκεί, τα οπωροκηπευτικά μπορούν να πάρουν μία ανθρώπινη ταυτότητα: όχι απλώς τομάτες Ωρωπού, αλλά τομάτες του Κώστα.

Σήμερα, υπάρχουν αρκετές ευκαιρίες για τους Έλληνες παραγωγούς να αντιμετωπίσουν τις εισαγωγές και να βελτιώσουν το εισόδημά τους. Απαιτούνται, όμως, γρήγορες και ομαδικές κινήσεις. Η ευκαιρία δεν θα περιμένει για πολύ.